“ചരിത്രപരമായ ഓർമ്മകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ഉപാധിയാണ് നോവൽ. ഇത്തരം സ്ഥലപരമായ ഓർമ്മകളെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്തം നോവലിസ്റ്റിനാണ്,” ഷാർജ അന്താരാഷ്ട്ര പുസ്തകമേളയുടെ (SIBF 2026) 45-ാം പതിപ്പിൽ ‘അപ്രത്യക്ഷമായ ഭൂമി’ (The Land That Has Disappeared) എന്ന വിഷയത്തിൽ നടന്ന പാനൽ ചർച്ചയിൽ ലിബിയൻ എഴുത്തുകാരി ആയിഷ ഇബ്രാഹിം പറഞ്ഞു.
എമിറാത്തി അക്കാദമിഷ്യനും എഴുത്തുകാരിയുമായ ഡോ. ഹുദ അൽ ഷംസിയുമായുള്ള സംഭാഷണത്തിനിടെ, ‘ഖാസിൽ’ (Qasil), ‘ദി ഗസൽസ് വാർ’ (The Gazelle’s War) എന്നീ കൃതികളുടെ രചയിതാവായ ഇബ്രാഹിം ഒരു കാര്യം എടുത്തുപറഞ്ഞു: കഥ പറയുക എന്നതിലുപരി, അപ്രത്യക്ഷമാകാൻ സാധ്യതയുള്ള സ്ഥലങ്ങളുടെയും സമൂഹങ്ങളുടെയും ഓർമ്മകളെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നതും നോവലിസ്റ്റിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്.
“സ്ഥലങ്ങളെ വെറുമൊരു പശ്ചാത്തലമായിട്ടല്ല ഞാൻ കാണുന്നത്; മറിച്ച്, ഒരു നോവലിലെ ഒരു കഥാപാത്രത്തെപ്പോലെ അവയ്ക്ക് സ്വന്തമായ അസ്തിത്വമുണ്ട്. കാരണം, അവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നവരുടെ ഓർമ്മകളും സ്വത്വവും അവയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു,” അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
അവരുടെ ആദ്യ നോവലായ ‘ഖാസിൽ’, വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ലിബിയയിലെ തന്റെ ജന്മനാടായ ബാനി വാലിദിന്റെ ചരിത്രത്തെയും 1970-കളുടെ അവസാനത്തിൽ അവിടെ സംഭവിച്ച മാറ്റങ്ങളെയും ആവിഷ്കരിക്കുന്നു. എണ്ണ കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് ചരിത്രപരമായ അടയാളങ്ങൾക്കു പകരം ആധുനിക നിർമ്മിതികൾ വന്നതോടെ, ഒരുകാലത്ത് ഫലഭൂയിഷ്ഠമായിരുന്ന ആ പ്രദേശവും അവിടുത്തെ നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള പള്ളിയും അപ്രത്യക്ഷമായതിനെക്കുറിച്ച് ഇബ്രാഹിം ഖേദത്തോടെ ഓർമ്മിച്ചു.
തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ലിബിയയിലെ ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ എഴുതിയ ‘ദി ഗസൽസ് വാർ’ എന്ന ചരിത്ര നോവൽ, അപ്രത്യക്ഷമായ ഒരു ലോകത്തെ പുനഃസൃഷ്ടിക്കുന്നു. എതിരാളികളായ ഒരു ഗോത്രം തന്റെ ഗസലിനെ (മാൻ) മോഷ്ടിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, ഒരു ഗോത്ര രാജ്ഞി നേരിടുന്ന പ്രതിസന്ധികളിലൂടെയാണ് ഈ കഥ വികസിക്കുന്നത്.
ലിബിയയിലും അൾജീരിയയിലും കണ്ടെത്തിയ, ഇറ്റാലിയൻ പര്യവേക്ഷകൻ ഫാബ്രിസിയോ മോറി രേഖപ്പെടുത്തിയ ചരിത്രാതീത കാലത്തെ ശിലായുഗ ചിത്രങ്ങൾ, നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ആ പരിസ്ഥിതിയെ മനസ്സിൽ കാണാൻ തന്നെ സഹായിച്ചുവെന്ന് ഇബ്രാഹിം വിശദീകരിച്ചു. ആനകളും ജിറാഫുകളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള വന്യജീവികളെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ശിലാരൂപങ്ങൾ, സഹാറ മരുഭൂമിയുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾ ഒരുകാലത്ത് വളരെ ഹരിതാഭമായിരുന്നു എന്നതിലേക്കുള്ള സൂചന നൽകുന്നു.